5- تازه گرایی

بوسیله می 15, 2021 می 26th, 2021 گزارش

1- تعریف و مقدمه:

برای اولین بار مرداک[1] در سال 1962 سوگیری تازه‌گرایی(نوگرایی)[2] را با طراحی آزمایشی به نام حافظه آزاد [3] مطرح کرد. در این آزمایش لیستی از واژگان بی ارتباط، به افراد داده می‌شود و از آن‌ها درخواست می‌کنند واژگانی را که به خاطر می‌آورند بدون هیچ ترتیب خاصی ذکر کنند. نتایج نشان داد افراد بیشتر، واژگان انتهای لیست را به یاد می‌آورند و این نشأت گرفته از عملکرد حافظه انسان است.

قبل از مرداک، ابینگ هاوس[4] در سال 1913 با مطالعات تجربی خود درباره حافظه و منحنی فراموشی به این نکته پی برد که انسان تمایل دارد، نیمی از دانش و اطلاعاتی که طی چند روز یا چند هفته گذشته کسب کرده است را به خاطر آورد، مگر اینکه دائم در حال مرور مطالب گذشته باشد. به طور کلی کسانی که دچار سوگیری تازه‌گرایی می‌شوند به رویدادها و اطلاعاتی که به تازگی دریافت کردند، وزن بیشتری می‌دهند و اطلاعات بلندمدت و مربوط به گذشته را نادیده می گیرند.

 در تقسیم‌بندی که پمپین[5] در کتاب خود انجام می‌دهد، سوگیری تازه‌گرایی را جزء سوگیری‌های شناختی[6] دسته‌بندی می‌کند. در خصوص سوگیری‌های شناختی، علم روانشناسی بیان می‌کند که به دلایل مختلف، فرآیند شناخت به درستی صورت نمی‌گیرد و باعث بروز تورش‌های رفتاری در افراد می‌شود که البته شدت بروز آن در شرایط مختلف، متفاوت است. می‌توان گفت که سوگیری‌های شناختی از این ناشی می‌شود که انسان هنگام بازنمایی اتفاقات و اطلاعات در ذهن، برخی از ابعاد واقعیت عینی را به صورت سیستماتیک تحریف می‌کند و این مورد می‌تواند بر نحوه تصمیم‌گیری افراد از جمله نحوه تصمیم‌گیری آن‌ها در سرمایه‌گذاری موثر باشد.

تاثیر تازه‌گرایی در پردازش و بررسی اطلاعات پیچیده باعث می‌شود، اطلاعاتی که اخیرا منتشر شده بیشتر از اطلاعات گذشته در تحلیل سرمایه‌گذاران موثر باشد و به قیمت‌گذاری نادرست[7] سهم منجر شود، موردی که از طریق مکانیسم‌های معاملاتی قابل حذف نیست و بدین‌ترتیب می‌توان با تعدیل تازه‌گرایی، بازده‌های بعدی سهم را نیز پیش‌بینی کرد.

درباره اینکه وجود سوگیری تازه‌گرایی به چه نحوی می‌تواند بر روی تصمیمات سرمایه‌گذاران تاثیر بگذارد و موجب بروز چه رفتارهایی در آن‌ها خواهد شد، مطالعاتی صورت گرفته است. تحقیقات نشان می‌دهد سوگیری تازه‌گرایی در سرمایه‌گذاران باعث می‌شود که در تحلیل‌‌های خود بیشتر، بازده‌های اخیر سهم را مورد توجه قرار‌دهند تا بازده‌هایی که در گذشته حاصل شده است و به طور تجربی بازدهی سه ماهه اخیر سهم نسبت به سه ماهه‌های قبل از آن، ده برابر بیشتر در انتظارات بازده سرمایه‌گذار موثر است.

وجود سوگیری تازه‌گرایی در افراد می‌تواند موجب کاهش تنوع پرتفوی سرمایه گذاران شود. اما چگونه این سوگیری منجر به چنین رفتاری در سرمایه‌گذاران خواهد شد؟ هنگامی که افراد دچار این سوگیری باشند، تمایل پیدا می‌کنند، سهامی را که در معاملات اخیر خود در آن کسب سود کردند، مجددا خریداری کنند و حتی این موضوع می‌تواند تا 23 درصد احتمال خرید سهام متفاوت را کاهش دهد البته معامله‌گران فعال بازار نسبت به باقی سرمایه‌گذاران کمتر تمایل به خرید مجدد سهام دارند. در مقابل اگر سرمایه‌گذاران در معاملات اخیر خود دچار زیان شده باشند تا مدتی حتی در صورت دریافت اطلاعات و اخبار خوب درباره سهم، از خرید مجدد سهم خودداری می‌کنند و هر دوی این رفتارها نشأت گرفته از سوگیری تازه گرایی و البته زیان‌گریزی[8] است. این رفتار در نهایت موجب کاهش تنوع در پرتفوی سرمایه‌گذاری می‌شود و هزینه‌های معاملاتی را افزایش خواهد داد، ضمن اینکه مطالعات نشان می‌دهد داشتن چنین رفتاری در سرمایه‌گذاران منجر به کسب بازده غیرعادی در پرتفوی آنها نخواهد شد.

سوگیری تازه‌گرایی در سرمایه‌گذاران بر روی استراتژی‌هایی که اتخاذ می‌کنند و همچنین سوگیری‌های دیگری که به آن دچار هستند می‌تواند اثرگذار باشد. سرمایه‌گذاران به دلیل سهولت دسترسی به اطلاعات و همچنین عدم تقارن اطلاعاتی درباره ارزش‌گذاری شرکت‌ها، نسبت به بالاترین قیمت سهم دچار سوگیری لنگر[9] هستند و اگر این لنگر قیمتی که به عنوان قیمت مرجع[10] عمل می‌کند به تازگی اتفاق افتاده باشد،‌ سرمایه‌گذار تحت تاثیر سوگیری تازه‌گرایی نیز قرار می‌گیرد. البته کیفیت گزارش‌های مالی منتشر شده شرکت‌ها به علت کاهش عدم تقارن اطلاعاتی می‌تواند در کنترل سوگیری تازه‌گرایی تاثیر مثبت داشته باشد.

در صورتی که سرمایه گذاران تحت تاثیر سوگیری تازه‌گرایی قرار بگیرند، اگر قیمت مرجع به تازگی اتفاق افتاده باشد، نسبت به اخبار و اطلاعات منتشر شده دچار فرو واکنشی[11] می‌شوند. برای مثال اگر سهم از نظر زمانی نزدیک به حداکثر قیمت 52 هفته‌ای خود باشد، افراد تحت تاثیر سوگیری تازه‌گرایی محافظه‌کار می‌شود و نسبت به اخبار و اطلاعات، فرو واکنشی نشان می‌دهد و بدین ترتیب این رفتار بر بازدهی حاصل از درنظر گرفتن نقاط مرجع اثر می‌ گذارد. میزان تاثیر این سوگیری در بازار بورس اوراق بهادار ایران نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در این تحقیق با استفاده از نسبت تازه گرایی که به صورت فرمول زیر است به بررسی بالاترین قیمت در 13 هفته، 26 هفته و 52 هفته سهام در سال‌های 1388 تا 1395 پرداخته اند.

نتایج تحقیق نشان داد سرمایه‌گذارانی که در بورس اوراق بهادار تهران تحت تاثیر سوگیری تازه‌گرایی هستند، بیشتر از همه حداکثر قیمت 26 هفته گذشته را به عنوان قیمت مرجع در نظر می‌گیرند.

اکنون که با بررسی مواردی که سوگیری‌ تازه‌گرایی در آن‌ها تاثیرگذار است و نوع تاثیرگذاری آن در نحوه تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران به صورت فردی و در کل بازار آشنا شدیم. برای کاهش اثر این سوگیری در رفتارهای سرمایه‌گذاران بایستی به این مسئله بپردازیم که چه عواملی باعث بروز سوگیری تازه‌گرایی در افراد می‌شود و چه شرایطی می‌تواند این سوگیری را تشدید کند تا با بررسی این عوامل بتوانیم به راه‌های کنترل این سوگیری بپردازیم.

از جمله اصلی‌ترین مواردی که می‌تواند به سوگیری تازه‌گرایی منجر شود، سهولت دسترسی است. افراد هنگام تصمیم‌گیری از در دسترس‌ترین اطلاعاتی که در ذهن دارند استفاده می‌کنند و این سهولت دسترسی به اطلاعات و وقایعی که به تازگی اتفاق افتاده است باعث ‌می‌شود که سرمایه‌گذاران هنگام انتخاب سهم، سهولت یادآوری اطلاعات جدید درباره سهام را با برتری سهام اشتباه بگیرند. بدین ترتیب اخبار نیز می‌تواند در تشدید این سوگیری اثرگذار باشد.

نحوه تاثیر اخبار را از ابعاد مختلف می‌توان مورد بررسی قرار داد. مطالعات نشان می‌دهد که حتی نحوه بیان اخبار می‌تواند بر سوگیری تازه‌گرایی تاثیر داشته باشد. برای مثال اگر اخبار و اطلاعات به صورت تدریجی به دست افراد برسد نسبت به زمانی که اطلاعات به صورت یکجا در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد، باعث می‌شود که آن‌ها بیشتر تحت تاثیر سوگیری تازه‌گرایی قرار بگیرند. دلیل آن هم به این صورت بیان می‌شود که دریافت اطلاعات به صورت یکجا از طریق پردازش همزمان و جامع همه شواهد، به فرآیند شناخت کمک می‌کند و در نهایت می‌تواند سوگیری تازه‌گرایی را کاهش دهد .

مطالعات نشان می‌دهد که مهم‌ترین سوگیری‌های رفتاری افراد هنگام مواجه شدن با اخبار و اطلاعات مهم سیاسی، تازه‌گرایی و پشیمان‌گریزی است .حتی تحقیقات نشان می‌دهد که ترتیب اخبار خوب و بد نیز می‌تواند بر روی سوگیری‌ها اثر گذار باشد که در ادامه به توضیح این موضوع خواهیم پرداخت.

بحث‌های گروهی به دلیل دریافت اطلاعات بیشتر توسط افراد دیگر می‌‌تواند موجب تشدید سوگیری‌تازه‌گرایی شود. بحث‌های گروهی موجب می‌شود که در هنگام انتشار اخبار بد، سهام کم ارزش‌گذاری[12] و در هنگام انتشار اخبار خوب، دچار بیش ارزش‌گذاری[13] شوند. به علاوه اینکه اشتراک‌گذاری اطلاعات، زمانی می‌تواند مفید واقع شود که همه افراد گروه دارای دانش و تجربه کافی ‌باشند که همین تجربه و عادات می‌تواند در کاهش سو‌گیری تازه‌گرایی موثر باشد. به جز تجربه، آموزش نیز می‌تواند موجب کاهش این سوگیری در افراد شود. به همین منظور برای بررسی نحوه اثرگذاری توصیه متخصصان در بحث‌های گروهی و ارتباط آن با تازه‌گرایی و همچنین نحوه اثرگذاری ترتیب اخبار خوب و بد آزمایشی طراحی شد. در این آزمایش افراد به دو گروه تقسیم شدند که هر دو گروه از توصیه متخصصان بهره بردند و این موضوع در هر دو گروه باعث کاهش سوگیری تازه‌گرایی در آن‌ها شد ولی تفاوت این دو گروه در این بود که در یک گروه ابتدا اخبار بد و سپس اخبار خوب و در گروهی دیگر ابتدا اخبار خوب و سپس اخبار بد به آن‌ها داده می‌شد. نتایج نشان داد در گروهی که ابتدا اخبار خوب و سپس اخبار بد را دریافت می‌کنند به دلیل اینکه تحت تاثیر سوگیری زیان‌گریزی نیز قرار می‌گیرند میزان کاهش سوگیری تازه‌گرایی در آن‌ها نسبت به گروه دیگر کمتر است.

اما میزان ریسک‌پذیری و جنسیت و همچنین تیپ شخصیتی افراد چه تاثیر می‌تواند بر تازه‌گرایی داشته باشد؟

میزان ریسک‌پذیری افراد می‌تواند در شرایط مختلف، متفاوت باشد و سوگیری‌های رفتاری می‌تواند بر آن اثرگذار باشد. مهرا و ساه [14]در تحقیقات خود این نتیجه را اعلام می‌کنند که” نوسانات کوچک در پارامترهای ذهنی سرمایه گذاران باعث ایجاد نوسانات زیادی در قیمت سهام می‌شود”و این پارامترهای ذهنی مانند میزان ریسک‌گریزی افراد، در طول زمان دچار تغییر می‌شود. از طرفی تغییرات قیمت سهم نیز روی میزان ریسک‌پذیری افراد اثر می‌گذارد، به خصوص تغییرات قیمتی که به تازگی در سهم اتفاق افتاده باشد. بدین ترتیب سوگیری تازه‌گرایی می‌تواند بر روی میزان ریسک‌پذیری افراد نیز اثر داشته باشد. همین مسئله باعث می‌شود که هنگامی که پیش‌بینی قیمت سهم تحت تاثیر اطلاعات و قیمت‌های اخیر سهم باشد، متناسب با آن میزان ریسک‌پذیری افراد نیز تغییر بکند.‌ برای مثال اگر در هفته‌های گذشته قیمت رشد داشته باشد این موضوع باعث افزایش ریسک‌پذیری در افراد می‌شود و بر عکس در زمان کاهش قیمت، ریسک‌گریزی افراد افزایش می‌یابد و این همان مسئله‌ای است که نظریه چشم انداز[15] آن را عنوان می‌کند .

درباره اینکه جنسیت تا چه میزان می‌تواند در تازه‌گرایی موثر باشد، تحقیقات مستقیمی‌صورت نگرفته است اما مطالعات نشان می‌دهد که میزان ریسک‌پذیری در آقایان بیشتر از خانم‌هاست. پس با توجه به مطالب قبلی که عنوان شد،‌ اگر به تازگی کاهش قیمت اتفاق افتاده باشد، به علت ریسک‌گریزی بیشتر خانم‌ها، آن‌ها بیشتر در معرض سوگیری‌تازه‌گرایی خواهند بود و اگر افزایش قیمت به تازگی در سهم اتفاق افتاده باشد، به دلیل ریسک‌پذیری بیشتر در آقایان،‌ احتمال اینکه آن‌ها تحت تاثیر تازه‌گرایی قرار بگیرند، افزایش می‌یابد.

تیپ شخصیتی نیز می‌تواند در تصمیمات مالی افراد و همچنین میزان ریسک‌پذیری آن‌ها اثرگذار باشد. در یک تحقیق سرمایه‌گذاران را بر اساس پنج تیپ بزرگ شخصیتی[16] که در علم روانشناسی جزءدسته‌بندی‌های شناخته شده است، تقسیم‌بندی می‌کنند. در این تقسیم بندی افراد به پنج دسته‌ی : تجربه گرا[17]، وظیفه شناس[18]، برون‌گرا[19]، سازگار[20] و روان رنجور[21] طبقه‌بندی می‌شوند. نتایج نشان‌می‌دهد، تجربه‌گرا ها و افراد برون‌گرا تمایل بیشتری به ریسک‌پذیری دارند و در مقابل افرادی که دارای تیپ‌های شخصیتی وظیفه‌شناس، سازگار و روان‌رنجورهستند، تمایل کمتری به ریسک‌ نشان‌ می‌دهند.

با در نظر گرفتن تمام مطالب گفته شده آقایانی که تیپ شخصیتی برونگرا یا تجربه‌گرا را دارند هنگام رشد قیمت، احتمال بیشتری ‌دارد که در معرض سوگیری تازه‌گرایی قرارگیرند و هنگام افت قیمت‌ سهم، خانم‌هایی که تیپ شخصیتی وظیفه‌شناس، سازگار و روان‌رنجور را دارند، محتمل‌تر است که در معرض سوگیری ‌تازه‌گرایی قرار بگیرند.

اکنون با توجه به تمام مطالبی که تا به اینجا ذکر شد، می‌توانیم بیان کنیم که انجام چه رفتارهایی می‌تواند به کنترل سوگیری تازه‌گرایی در افراد کمک کند. در ابتدا عنوان کردیم عملکرد حافظه در انسان‌می تواند به تازه‌گرایی منجر شود و تنها در صورتی مطالب گذشته به یاد آورده می‌ شود که ما در حال مرور آن مطالب باشیم. بنابراین می‌توان گفت مستندسازی و ثبت تجربیات و اطلاعات و مرور آن‌ها می‌تواند در کنترل این سوگیری موثر باشد،‌ ضمن اینکه مستندسازی منجر به سهولت دسترسی به اطلاعات گذشته می‌شود و ذهن به خاطر سهولت دسترسی فقط به سراغ اطلاعات جدید نخواهد رفت.  تحقیقات نیز تاثیر مثبت مستندسازی را به علت یادآوری بهتر مطالب و توجه بیشتر به اطلاعات گذشته، در کاهش سوگیری تازه‌گرایی تایید می‌کند.

همانطور که بیان کردیم میزان ریسک پذیری و تیپ شخصیتی نیز می‌تواند در این سوگیری موثر باشد. پس سرمایه‌گذاران با خودشناسی و با آگاهی از میزان ریسک‌پذیری خود می توانند به کنترل سوگیری‌های رفتاری درتصمیم گیری‌هایشان کمک کنند.

آموزش و مشورت با متخصصان نیز می تواند در کنترل سوگیری تازه گرایی و البته کنترل بسیاری از سوگیری‌های دیگر اثر مثبت داشته باشد. کسب تجربه می‌تواند دانش ما را افزایش دهد و با آموزش درست و مشورت با متخصصان و ثبت و استفاده از تجربه‌های شخصی، با داشتن یک برنامه معاملاتی مشخص که به کنترل سوگیری‌های رفتاری منجر می‌شود می‌توان به بازدهی بیشتر با ریسک کمتر  دست یافت.

[1] Murdock

[2] Recency Bias

[3] Free Recall

[4] Ebbinghaus

[5] Pompian

[6] Cognitive bias

[7] mispricing

[8] Loss Aversion

[9] Anchoring bias

[10] Reference Price

[11] Underreaction

[12] Undervalue

[13] Overvalue

[14] Mehra and Sah

[15] Prospect theory

[16] Big five personality traits

[17] openness to experience

[18] conscientiousness

[19] extraversion

[20] agreeableness

[21] neuroticism